Asgâri Mümkün ve Saltık Anlamlarıyla Özgürlük


Özgürlük, ancak ve ancak seçme etkinliği ile tanıtlanabilecek bir olgudur. Seçme ise, kendileri hakkında açık ve seçik olarak bilgi sahibi olunan ve her birini hayata geçirmenin yani gerçekleştirmenin açıkça mümkün olduğu durumlar, ya da her birine sahip olmanın apaçık imkânlı olduğu varlıklar arasında yapılacak tercihlerle kendisini tanımlayabileceğimiz bir olgudur.  Bundan çıkışla diyebiliriz ki: seçtiği durumları yaşayan, yaşatan, kuran ve seçtiği varlıklara sahip olan insanlar özgürlüğü belli bir oranda yaşayan insanlardır.  Yaşamak, yapmak ya da elde bulundurmak zorunluluğu, yani maruz kalmak etkinliği ise tutsaklık olgusu kapsamına girdiğinden şimdilik bizim konumuz değildir.


Şimdi denilmesi muhtemel ki: özgürlüğü seçmek tanıtlayacaksa ve insan bir durumu gerçek kılmayı, bir duruma dahil olmayı ya da bir varlığa sahip olmayı yukarıdaki koşullarda seçmişse artık tam olarak özgür sayılmaz mı? Nedir belli bir oranda özgür olmak? Yukarıdaki paragrafta özgürlük davranışını tanıtlamaya çalıştık.  Ancak özgürlüğü bir tavır olarak ele aldığımızda, yani özgürlük tavrını bir insanın tüm yaşantısı için hak edilmesi muhtemel bir sıfat olarak değerlendirdiğimizde karşımıza oranlar çıkar;çünkü hiçbir insan ya da varlık şimdilik saltık bir özgürlük aşamasına varabilecek derecede yetkin gözükmemektedir.    


Özgürlüğü üç aşamada değerlendiriyorum. Birinci aşama < asgari özgürlük >diyebileceğimiz, özgürlüğün en alt aşamasıdır. Bu aşamayı yaşayan insanlar,sevdikleri işleri yapabilmek için hiç de sevmedikleri bir işe hayatlarının önemli bir kısmını ayırmak zorunda kalırlar. Doğal yaşamlarında hiç yapmadıkları hareketleri,çokça sevdikleri bir şeyi elde etmek için insanların önünde yapmak zorunda kalan sirk hayvanları buna örnek teşkil edebilir.


Özgürlüğün ikinci aşaması \"mümkün özgürlük\" diye adlandıracağım,mutlu olmayı , bir başka deyişle yaşamayı seçen insanların,kendisini ısrarla arzuladığı , bir insanın bu dünyada varabileceği son güzel yükseklik olan aşamadır. Bu aşamada insan,sevdiği , yani içinin arzuladığı şeyleri gerçekleştirebilmek için ihtiyaç duyduğu parayı ya da gücü,yine severek ve hatta tutkuyla yapmakta olduğu iş ya da işlerden ( mesleğinden ) elde eder. Bu yüksekliğe varabilmiş insan sayısı maalesef yer üzerinde çokça azdır. Bir insanın gönlünden geçirdiğine elinin ermesi kadar güzel ve arzu edilir olan ne olabilir? İnsanın şimdiki uzayda isteyebileceği ve mümkün kılabileceği en yüksek ve uç aşama özgürlüğün şimdi bahsetmekte olduğumuz \"mümkün özgürlük\" aşamasıdır.  Özgürce geçirilecek bir hayat,yani yaşanmış bir hayat,yetiştirilmesi oldukça zahmetli,ancak meyvesi sonsuz bir ağaca benzer.  Özgür olmak için yapacaklarımız her zaman bellidir,fakat bu duygunun bize yaşatabileceği coşkun hazların sınırlarını hiç kimse tahmin edemez.


Üçüncü ve son aşama ise \"saltık özgürlük\" aşamasıdır. Bu aşama biz insanlar için şimdilik imkânsız gözükmektedir.  Çünkü böyle bir aşama için bir insanın,gönlünden geçirdiği ile yaşadığı şeylerin aynı anda , yani eş zamanlı olarak gerçekleşiyor olması gerekir. Bunu rüya halinin kontrol edilebilir durumuna benzetmek olasıdır.  Ve yine bu aşama biz insanlar kadar tanrılar için de şimdilik olanaksızdır. Tanrılar saltık özgür olamazlar;çünkü her ne kadar ne isterlerse yapabilecekleri savlansa da bu bizim onlar için hazırladığımız "bir tanrının isteyebileceği şeyler listesi" içinden yapılacak bir seçme olacağından saltık özgürlük sayılamaz,hatta özgürlük dahi sayılamaz. Çünkü belirlenmiş bir varlığın seçmesi söz konusu değildir. Ve bilinen tüm tanrılar, biz insanlar tarafından belirlenip sınırlandırılmış varlıklardır.


Hülasa belli bir özün, içeriğini çarpıcı bir gürlükle açığa vuramadığı yerde tutsaklık vardır; özgürlük değil.  Ve insan açık ve seçik olarak bildiği , ve her birini gerçekleştirmesinin mümkün olduğu seçenekler arasından yapacağı tercih ve ya tercihlerle özgür olma durumunu gerçekleştirebilir.  Seçmek özgürlük olduğu kadar yaşamın, ya da yaşamanın diğer adıdır da.  Bundan hareketle seçmek eşit özgürlük eşit mutluluk da diyebiliriz.  Mümkün oldukça. . . Ve unutulmamalıdır ki insan, mümkün gördüğü her şeyi gerçek kılmaya eğilimlidir. . .  


Erkinozan